ทำไมถึงเคยคิดว่า BMS มือสองคุ้ม และตรงไหนที่คิดผิด
ราคาต่างกันหลายร้อยถึงหลักพันบาท ฟังดูเหมือนประหยัดได้มาก แต่ BMS ไม่ใช่อุปกรณ์ที่ "เสื่อมให้เห็น" เหมือนแบตหรือแผง
ต้นทุนที่มองเห็น vs ต้นทุนที่ซ่อนอยู่
BMS ใหม่สเปกเทียบกันได้ราคาอยู่ที่ 150–700 บาท ขึ้นกับจำนวน cell และกระแสสูงสุด มือสองอาจได้ราคาครึ่งหนึ่งหรือถูกกว่านั้น ฟังดูคุ้มถ้ามองแค่ตัวเลขหน้าร้าน
ปัญหาคือ BMS ไม่ได้ทำงานคนเดียว มันคุมแบตลิเธียมที่ต่ออยู่ด้วย ถ้าแบต LiFePO4 ขนาด 100Ah 48V มูลค่าอยู่ที่ 5,000–15,000 บาท แล้ว BMS มือสองที่ over-discharge protection พังไปแล้วปล่อยให้แบตดิ่งต่ำกว่า 2.5V ต่อ cell ซ้ำๆ — อายุแบตหายไปเป็นปีในเวลาไม่กี่เดือน ตัวเลขที่ "ประหยัด" ตอนซื้อกลับมาเป็นค่าแบตก้อนใหม่ที่แพงกว่าหลายเท่า
ถ้าแบตที่จะต่อมูลค่าเกิน 3 เท่าของ BMS ใหม่ ประหยัดตรงนี้ไม่คุ้มเลย คำนวณก่อนตัดสินใจเสมอ
BMS เสื่อมแบบไม่มีสัญญาณ คือจุดที่น่ากลัวที่สุด
แผงโซล่าที่เสื่อมยังเห็นได้ว่าลอกลาย สีซีด วัดวัตต์แล้วตก แบตตะกั่วที่เสื่อมพองให้เห็น หรือชาร์จแล้วไม่อยู่ BMS เสื่อมไม่มีสัญญาณแบบนั้น
วงจร MOSFET ที่รับผิดชอบตัด overcurrent อาจยังเปิด-ปิดได้ แต่ตัดช้ากว่าสเปก เวลาเกิด short circuit จริงก็ตัดไม่ทัน cell balancing อาจยังแสดงไฟสถานะปกติ แต่ดึงกระแสผิดสมดุลจนบาง cell โดนชาร์จเกิน ทั้งหมดนี้ไม่มีไฟเตือน ไม่มีเสียงดัง ไม่มีอาการให้จับก่อนต่อเข้าแบต
นี่คือเหตุผลที่ BMS มือสองต่างจากอุปกรณ์โซล่ามือสองชิ้นอื่นโดยพื้นฐาน — ของอื่นเสื่อมแล้วประสิทธิภาพลด BMS เสื่อมแล้วความเสี่ยงเพิ่ม
BMS มือสองอันตรายแค่ไหน ขึ้นกับว่าวงจรไหนพังไปแล้ว
ไม่ใช่ทุก BMS มือสองที่อันตรายเท่ากัน ขึ้นอยู่กับว่าฟังก์ชันป้องกันหลักยังทำงานอยู่ไหม
ฟังก์ชันป้องกันที่ถ้าพังแล้วห้ามใช้เด็ดขาด
BMS มีหลายฟังก์ชัน แต่มีอยู่กลุ่มหนึ่งที่ถ้าพังแล้วคือความเสี่ยงโดยตรง ไม่ใช่แค่ประสิทธิภาพลด
- Over-discharge protection — ถ้าพัง แบตลิเธียมถูกดึงจนแรงดันต่ำเกินไป cell เสียหายถาวร หรือในบางเคสเกิดการลัดวงจรภายใน cell เอง
- Overcharge protection — ถ้าพัง charger ชาร์จเกิน cell บวมพอง ในแบต Li-ion บางประเภทนำไปสู่การระเบิดหรือไฟไหม้ได้
- Overcurrent / short-circuit protection — ถ้าพัง กระแสสูงสุดที่ไหลผ่านไม่ถูกตัด สายร้อน BMS ไหม้ และถ้าเกิด short ระหว่างขั้ว แบตปล่อยกระแสทั้งก้อนออกมาพร้อมกัน
- Thermal cutoff — ถ้าพัง ระบบไม่หยุดทำงานเมื่ออุณหภูมิเกินขีดจำกัด แบตร้อนสะสมโดยไม่มีอะไรหยุด
ทั้งสี่นี้คือเส้นแบ่งระหว่าง "ยังพอใช้ได้" กับ "ห้ามต่อเข้าแบตเด็ดขาด" ถ้าเช็คไม่ได้ว่าทำงานอยู่ครบ ให้ถือว่าพังทั้งหมด
BMS ใหม่ 4S/6S/8S พร้อม active balancing — ใช้เปรียบเทียบกับ BMS มือสองที่ cell balancing พังไปแล้ว ช่วยให้ผู้อ่านเห็นว่าของใหม่ราคาเท่านี้คุ้มกว่าเสี่ยงกับมือสองที่วงจรป้องกันเสื่อม
ดูสินค้าฟังก์ชันที่เสื่อมแล้วยังพอใช้ได้ แต่ต้องชดเชยเอง
Cell balancing เสื่อมหรือ SOC display ไม่แม่น ยังพอยอมรับได้ในบางกรณี แต่ต้องรู้ว่ากำลังยอมรับอะไร
ถ้า cell balancing ไม่ทำงาน แรงดันแต่ละ cell จะค่อยๆ ห่างกันมากขึ้นเรื่อยๆ ทุกรอบชาร์จ-ดิสชาร์จ วิธีชดเชยคือวัดแรงดันรายตัวด้วยมัลติมิเตอร์เป็นระยะ แล้ว balance ด้วยตัวเองหรือใช้ balancer แยก ถ้าไม่มีเวลาทำแบบนั้น ก็ไม่ควรใช้ BMS ตัวนั้น
SOC ผิดพลาดก็ชดเชยได้ด้วยการดูแรงดันตรงๆ แทนที่จะเชื่อค่า % บนหน้าจอ แต่ต้องรู้ค่าแรงดัน cutoff ของแบตที่ใช้ให้แม่น
อ่านต่อ: แบต lifepo4 ไม่มี bms
4 จุดเช็ค BMS มือสองก่อนจ่ายเงิน
ถ้าจะซื้อจริง มีวิธีคัดกรองเบื้องต้นที่ทำได้โดยไม่ต้องมีอุปกรณ์แพง แต่ต้องทำก่อนโอนเงินเสมอ
เช็คด้วยมัลติมิเตอร์และโหลดจริงก่อนตัดสินใจ
ซื้อ BMS มือสองโดยไม่วัดอะไรเลย ก็ไม่ต่างจากซื้อแบบหลับตา การทดสอบเบื้องต้นทำได้ด้วยมัลติมิเตอร์ธรรมดา
- วัดแรงดัน output ขณะไม่มีโหลด และขณะต่อโหลดจริง ถ้าแรงดันดรอปหนักผิดปกติเมื่อมีโหลด FET อาจมีปัญหา
- ทดสอบ short-circuit protection โดยลัดวงจรฝั่ง output ชั่วขณะ (ระวัง ทำสั้นๆ) BMS ที่ดีต้องตัดวงจรทันที ถ้าไม่ตัดหรือตัดช้า — วางทิ้งได้เลย
- จับ FET หลังใช้โหลดสักครู่ ร้อนผิดปกติหรือไม่ FET ที่เสื่อมจะมีความต้านทานสูงขึ้น ทำให้ร้อนมากกว่าปกติเมื่อกระแสไหลผ่าน
- เช็คกระแสจริงที่ไหลผ่าน ด้วยแคลมป์มิเตอร์ว่าตรงกับสเปกที่ระบุหรือเปล่า
มัลติมิเตอร์ดิจิตอล HABOTEST วัด DC ได้ถึง 1000V/20A — ตรงกับขั้นตอนที่บทความแนะนำให้หยิบมัลติมิเตอร์ขึ้นมาวัดแรงดันและทดสอบ protection จริงก่อนตัดสินใจซื้อ BMS มือสอง
ดูสินค้าแคลมป์มิเตอร์ดิจิตอล AC/DC 600A — ใช้วัดกระแสจริงที่ไหลผ่าน BMS เพื่อเช็คว่า overcurrent protection ยังตัดวงจรได้ตามสเปกหรือเปล่า ตรงกับจุดเช็คที่บทความระบุ
ดูสินค้าถ้าซื้อออนไลน์และไม่มีโอกาสทดสอบก่อน ให้ถามผู้ขายว่ายินดีรับคืนถ้าทดสอบแล้วไม่ผ่านหรือเปล่า ถ้าไม่ยินดี ก็บอกได้เลยว่าความเสี่ยงอยู่ที่ใคร
สัญญาณภายนอกที่บอกว่า BMS ตัวนี้ผ่านชีวิตหนักมา
ก่อนวัดอะไร ดูด้วยตาก่อน บอร์ดบอกประวัติตัวเองได้มากกว่าที่คนขายจะบอก
- รอยไหม้หรือคราบดำ บน PCB หรือรอบๆ FET — ไม่ต้องถามอะไรเพิ่ม วางทิ้งได้เลย
- รอยบัดกรีซ้ำ ที่ผิดปกติจากของเดิม บางตัวถูกซ่อมมาแล้วแต่ไม่บอก
- Capacitor บวม ยอดไม่แบนราบ หรือมีรอยแตก
- ร่องรอยน้ำเข้า คราบขาวหรือสนิมบนบอร์ด บ่งบอกว่าเคยโดนความชื้นหนัก
- FET ที่ดูต่างจากตัวอื่น บน board เดียวกัน — อาจถูกเปลี่ยนมาแล้ว และไม่รู้ว่าเปลี่ยนถูกสเปกหรือเปล่า
ของที่ดูสะอาดไม่ได้แปลว่าดี แต่ของที่มีสัญญาณเหล่านี้แปลว่าไม่ดีแน่ๆ
มัลติมิเตอร์ดิจิตอล HABOTEST HT123 วัด AC/DC ได้ถึง 600V ราคาต่ำกว่า 200 บาท — ตัวเลือกราคาเข้าถึงได้สำหรับคนที่ยังไม่มีมิเตอร์ แต่บทความบอกว่าต้องวัดจริงก่อนซื้อ BMS มือสอง
ดูสินค้าเมื่อไหร่ที่ BMS มือสองพอรับความเสี่ยงได้ และเมื่อไหร่ที่ต้องซื้อใหม่
มีสถานการณ์ที่ BMS มือสองยอมรับได้ และมีสถานการณ์ที่ห้ามประหยัดตรงนี้เด็ดขาด
กรณีที่พอรับได้ ถ้าเช็คผ่านและรู้ว่ากำลังทำอะไร
ระบบทดลองขนาดเล็กที่ใช้แบตก้อนเก่าราคาต่ำ โหลดไม่หนัก และมีคนดูแลระบบตลอด — กรณีนี้พอยอมรับได้ถ้าเช็คผ่านทุกจุดที่ว่ามา
เงื่อนไขสำคัญคือต้องมีการตรวจสอบสม่ำเสมอ ติดมิเตอร์วัดแรงดันไว้ให้เห็นตลอด ไม่ชาร์จทิ้งไว้โดยไม่มีคนดู และรู้ค่าแรงดัน cutoff ของแบตที่ใช้ดีพอที่จะสังเกตเองได้ถ้า BMS ไม่ตัดวงจรทัน
มิเตอร์วัดแรงดัน DC 8-100V จาก XINYI รองรับแบตลิเธียมและกรด — ใช้ติดตามแรงดันแบตหลังต่อ BMS มือสองเพื่อดูว่า over-discharge protection ยังทำงานอยู่จริงหรือไม่
ดูสินค้ากรณีที่ต้องซื้อ BMS ใหม่เสมอ ไม่มีข้อยกเว้น
มีสถานการณ์ที่ต้นทุนของความผิดพลาดสูงเกินกว่าจะประหยัดค่า BMS ไม่ว่าจะเช็คผ่านแค่ไหนก็ตาม
แบตลิเธียมมูลค่าสูงที่ลงทุนไปหลักพันหรือหลักหมื่น ระบบออฟกริดที่ใช้ทุกคืนและชาร์จทิ้งไว้ตอนกลางคืน ระบบในบ้านหรือที่มีคนอยู่อาศัย และระบบที่ไม่มีคนดูแลสม่ำเสมอ — ทั้งหมดนี้ต้อง BMS ใหม่เท่านั้น
BMS ใหม่สเปกชัดเจน ฟังก์ชันป้องกันครบ ราคาไม่ได้แพงเกินเอื้อม ถ้าเทียบกับมูลค่าแบตที่ต้องปกป้อง ส่วนต่างราคาระหว่างมือสองกับมือหนึ่งมักอยู่ที่ไม่กี่ร้อยบาท แต่ความเสี่ยงที่ต่างกันนั้นวัดเป็นเงินไม่ได้
BMS 16S 48V สำหรับ LiFePO4 โดยตรง — แสดงให้เห็นว่า BMS ใหม่ที่ระบุสเปกชัดเจนราคาเท่าไหร่ เทียบกับความเสี่ยงของมือสองที่ไม่รู้ว่า overcurrent protection ยังทำงานอยู่หรือเปล่า
ดูสินค้าอ่านเพิ่มเติม: แบต lifepo4 เซลล์บวม