SPD AC สำหรับระบบออนกริด จำเป็นไหม เลือก kA เท่าไรถึงคุ้มและปลอดภัยจริง

ตู้ไฟ & อุปกรณ์ป้องกันระบบ13 ส.ค. 2569อ่าน ~7 นาที

ArsomSolarCell คัดสินค้าโซล่าเซลล์มาแนะนำจากข้อมูลจริง เมื่อสั่งซื้อผ่านลิงก์เราอาจได้รับค่าตอบแทนเล็กน้อยโดยคุณไม่เสียค่าใช้จ่ายเพิ่ม ราคา/สต็อกอัปเดต 13 ส.ค. 2569

SPD AC สำหรับระบบออนกริด จำเป็นไหม เลือก kA เท่าไรถึงคุ้มและปลอดภัยจริง

อินเวอร์เตอร์ออนกริดเสียหายจากไฟกระชากโดยไม่มีร่องรอยฟ้าผ่าตรงๆ เกิดขึ้นบ่อยกว่าที่คิด ไฟกระชาก transient ที่วิ่งเข้ามาทางสาย AC จากการไฟฟ้าหรือฟ้าผ่าในรัศมีใกล้เคียงสามารถทำลาย IGBT และวงจรควบคุมในอินเวอร์เตอร์ได้ในเสี้ยววินาที โดยที่เบรกเกอร์ธรรมดาไม่ทันตัด เพราะเบรกเกอร์ออกแบบมาสำหรับ overcurrent ไม่ใช่ overvoltage transient SPD ac ออนกริดจึงไม่ใช่อุปกรณ์เสริมสวย แต่คือแนวป้องกันสุดท้ายก่อนถึงอินเวอร์เตอร์

ปัญหาคือ SPD ในตลาดมีหลาย Type หลาย kA ราคาต่างกันหลายเท่า และหลายเคสที่ติดไปแล้วกลับเลือก spec ผิดจนป้องกันได้ไม่จริงในทางปฏิบัติ ระบบออนกริดขนาดเล็กที่บ้านกับระบบโรงงานต้องการ SPD คนละระดับ เลือกให้ถูกตั้งแต่ต้นถูกกว่าซื้ออินเวอร์เตอร์ใหม่

ไฟกระชาก AC ทำลายระบบออนกริดได้ยังไง

ก่อนจะเลือก SPD ต้องเข้าใจก่อนว่าภัยที่ป้องกันอยู่นั้นหน้าตาเป็นอย่างไร เพราะ SPD ที่เลือกผิด Type คือแทบไม่ได้ป้องกันอะไรเลย

Transient overvoltage คืออะไร และมาจากไหน

Transient voltage spike คือแรงดันที่พุ่งสูงเกินปกติในช่วงเวลาสั้นมาก ตั้งแต่ระดับไมโครวินาทีไปจนถึงไม่กี่มิลลิวินาที แล้วหายไป แรงดันปกติ 220V อาจพุ่งเป็นหลายพันโวลต์ชั่วขณะโดยที่มิเตอร์ไฟฟ้าทั่วไปจับไม่ได้เลย

แหล่งที่มาหลักมีสามทาง: ฟ้าผ่าในรัศมีใกล้เคียง (ไม่ต้องผ่าตรงบ้าน แค่ผ่าในรัศมีไม่กี่กิโลเมตรก็เหนี่ยวนำเข้าสายไฟได้), การสับสวิตช์โหลดหนักในระบบการไฟฟ้า เช่น ตัดต่อสายส่งหรือ capacitor bank switching, และการสตาร์ทมอเตอร์ขนาดใหญ่ในโรงงานใกล้เคียงที่ต่อกับสายเดียวกัน ต่างจากไฟตกไฟเกินที่เบรกเกอร์จัดการได้ เพราะเบรกเกอร์ตอบสนองเป็นมิลลิวินาที แต่ transient หายไปก่อนหน้านั้นแล้ว

ทำไมอินเวอร์เตอร์ถึงเสี่ยงกว่าอุปกรณ์ไฟฟ้าทั่วไป

อินเวอร์เตอร์ออนกริดมีวงจรอิเล็กทรอนิกส์ที่ละเอียดมาก ทั้ง IGBT, MOSFET, และ DSP controller ที่ควบคุมการซิงค์เฟสกับกริด ความทนทานต่อแรงดันเกินของชิปพวกนี้อยู่ในช่วงแคบมาก เกินเพียงเล็กน้อยก็เสียหายได้ทันที ต่างจากมอเตอร์หรือฮีตเตอร์ที่มีความเฉื่อยทางกายภาพรับแรงกระชากได้มากกว่า

ที่น่ากลัวกว่าคือความเสียหายมักไม่เกิดทันที แต่สะสมไปเรื่อยๆ อินเวอร์เตอร์อาจทำงานปกติสักพักแล้วค่อย error หรือตายเงียบๆ ทีหลัง ทำให้หาสาเหตุยาก และมักพ้นระยะรับประกันไปแล้วเมื่อถึงเวลาเสีย ระบบที่ไม่มี SPD ac ออนกริด ป้องกันจึงเหมือนทิ้งอินเวอร์เตอร์ไว้กลางสนามโล่ง

SPD Type 1, Type 2, Type 3 ต่างกันยังไง เลือกให้ถูก Type ก่อน

SPD แบ่งตาม IEC 61643 เป็น 3 Type ตามตำแหน่งติดตั้งและระดับพลังงานที่รับได้ ระบบออนกริดบ้านส่วนใหญ่ต้องการ Type ที่ต่างจากระบบอุตสาหกรรม เลือกผิด Type คือเลือกผิดตั้งแต่ต้น

Type 1 — สำหรับหน้าตู้ MDB ที่รับสายจากการไฟฟ้าโดยตรง

Type 1 (Class I) ออกแบบมารับพลังงานจากฟ้าผ่าโดยตรงหรือกึ่งตรง ค่า Iimp สูงมาก ราคาก็สูงตาม ติดตั้งที่ main distribution board ก่อนเบรกเกอร์หลัก ใช้คู่กับระบบสายล่อฟ้าที่ติดตั้งถูกต้อง

ระบบออนกริดบ้านทั่วไปที่ไม่มีสายล่อฟ้าโดยตรง ส่วนใหญ่ ไม่จำเป็นต้องใช้ Type 1 เพราะพลังงานฟ้าผ่าโดยตรงจะไม่วิ่งเข้ามาทางสายไฟในลักษณะนั้น ซื้อมาก็แพงโดยไม่จำเป็น

Type 2 — ตัวหลักที่ระบบออนกริดบ้านต้องมี

Type 2 (Class II) คือตัวที่ระบบออนกริดบ้านต้องการ ป้องกัน transient ที่เดินทางเข้ามาทางสายไฟจากระบบการไฟฟ้า ติดตั้งที่ตู้ไฟย่อยหรือก่อนอินเวอร์เตอร์ ค่า In (nominal discharge current) มักอยู่ที่ 20-40 kA ซึ่งเพียงพอรับมือกับ transient จากฟ้าผ่าในรัศมีใกล้เคียงและ switching surge จากระบบการไฟฟ้า

นี่คือ SPD ขั้นต่ำที่ต้องมีก่อนอินเวอร์เตอร์ทุกตัว ไม่ว่าระบบจะขนาดเล็กแค่ไหน

SPD AC 2P LUMIRA กันฟ้าผ่า สำหรับไฟบ้าน

4.9฿320ขาย 12

Lumira SPD AC 2P — ยี่ห้อน่าเชื่อถือ rating 4.9 sold 12 ตัว ตรงกับข้อแนะนำของบทความในการเลือก SPD ที่มี status indicator และมาตรฐาน

ดูสินค้า

Type 3 — ป้องกันชั้นสุดท้ายใกล้อุปกรณ์

Type 3 ป้องกัน residual transient ที่รอดผ่าน Type 2 มาได้ ค่า Uc ต่ำกว่า ติดตั้งใกล้อุปกรณ์ที่ต้องการปกป้องเพิ่มเติม ใช้คู่กับ Type 2 เสมอ ไม่ใช่แทนกัน

ในระบบออนกริดบ้านทั่วไป Type 2 ตัวเดียวที่ติดตั้งใกล้อินเวอร์เตอร์ถือว่าพอสำหรับการป้องกันพื้นฐาน Type 3 พิจารณาเพิ่มได้ถ้าต้องการความมั่นใจสูงสุดหรืออินเวอร์เตอร์ราคาแพงมาก รู้จัก Type แต่ละตัวแล้ว ขั้นต่อไปคือเลือกตัวเลข kA ให้ถูก

เลือก kA เท่าไรถึงพอ — แดด-กริด-ฟ้า 3 แกนตัดสินใจ

หลังรู้ว่าต้องใช้ Type ไหน คำถามต่อมาที่คนสับสนมากที่สุดคือค่า kA ต้องเลือกเท่าไร ตัวเลขบนกล่อง 20 kA, 40 kA, 65 kA ต่างกันอย่างไรในทางปฏิบัติ และระบบออนกริดบ้านขนาดเล็กต้องการเท่าไรจริงๆ

ไล่ตาม แดด-กริด-ฟ้า ทีละจังหวะ จังหวะที่ห้ามข้าม

ขนาดระบบและตำแหน่งติดตั้ง — กำหนด kA ขั้นต่ำ

ระบบออนกริดบ้านขนาด 3-10 kWp ที่ต่อเข้ากริดการไฟฟ้าปกติ SPD Type 2 ค่า In 20 kA ขึ้นไปถือเป็นขั้นต่ำที่ยอมรับได้ตามมาตรฐาน IEC 61643-11 ตัวเลขนี้รองรับ transient ที่มาจาก switching surge และฟ้าผ่าในรัศมีไกลได้

ตำแหน่งติดตั้งสำคัญพอๆ กับขนาด SPD ที่ติดในตู้ย่อยก่อนอินเวอร์เตอร์โดยตรงป้องกันได้ดีกว่า SPD ที่ติดที่ตู้ MDB หลักแล้วมีสายยาวมาถึงอินเวอร์เตอร์อีกหลายเมตร ระยะสายระหว่าง SPD กับอินเวอร์เตอร์ไม่ควรเกิน 10 เมตร เพราะสายยาวเหนี่ยวนำแรงดันเพิ่มได้อีก

(เกาะราง) 20kA เซิร์จกันฟ้าผ่า SPD Schneider iPF K 20 แท้ 1P, 3P 20kA, A9L15692 7.4kW, A9L15693 22kW

5.0฿3,945ขาย 4

Schneider iPF K 20 แท้ — SPD AC Type 2 ระบุ 20kA ตรงกับเกณฑ์ขั้นต่ำที่บทความแนะนำสำหรับพื้นที่ปกติ เหมาะสำหรับตู้ย่อยก่อนอินเวอร์เตอร์ออนกริด

ดูสินค้า

ค่า Uc (แรงดันป้องกันต่อเนื่อง) สำคัญไม่แพ้ kA

Uc คือแรงดันสูงสุดที่ SPD ทนได้ต่อเนื่องโดยไม่ conduct ถ้า Uc ต่ำกว่าแรงดันระบบ AC ที่ใช้งานจริง SPD จะ conduct ตลอดเวลา ร้อน เสียเร็ว และไม่ได้ป้องกันอะไร

สำหรับระบบ 220V/230V ค่า Uc ขั้นต่ำต้องอยู่ที่ 275V ขึ้นไป ยิ่งสูงยิ่งปลอดภัยในกรณีไฟเกินชั่วคราว นี่คือจุดที่ของถูกมักตัดออก ตัวเลข kA หน้ากล่องสูงสวย แต่ Uc ต่ำกว่าเกณฑ์ ซื้อมาแล้วเสียเร็วกว่าที่ฟ้าผ่าจะมาถึงด้วยซ้ำ

ความเสี่ยงฟ้าผ่าในพื้นที่ — ตัดสินว่าต้องการ 20 หรือ 40 kA

จังหวะสุดท้ายของ แดด-กริด-ฟ้า คือประเมินพื้นที่ตัวเอง พื้นที่ราบในเมืองที่ฟ้าผ่าไม่บ่อย 20 kA พอ แต่ถ้าระบบอยู่ในภาคเหนือ ภาคอีสาน หรือพื้นที่สูงที่ฟ้าผ่าถี่ช่วงฤดูฝน ให้เลือก 40 kA เพื่อความปลอดภัย

ต้นทุนต่างกันไม่มาก แต่อินเวอร์เตอร์เสียหายจากการเลือก kA ต่ำเกินไปแพงกว่าหลายเท่า

กันฟ้าผ่า AC 2P 385V 40kA SUP1-40 AC SPD อุปกรณ์ป้องกันฟ้าผ่า Surge Protection สำหรับโซล่าเซลล์

4.9฿85ขาย 12

SPD AC 2P 385V 40kA SUP1-40 — ระบุ 40kA เหมาะสำหรับพื้นที่ฟ้าผ่าบ่อยตามเกณฑ์ที่บทความแนะนำ ราคาต่ำสำหรับระบบที่ต้องการป้องกันสูง

ดูสินค้า

Suntree SPD SUP2-T1+T2 เสิร์จกันฟ้าผ่า AC 4P 385V อุปกรณ์ป้องกันฟ้าผ่า Surge Protection

4.9฿1,174ขาย 6

Suntree SPD AC 4P 385V Type 1+Type 2 — ครอบคลุมทั้ง Type 1 และ Type 2 ในตัวเดียว เหมาะสำหรับระบบที่ต้องการป้องกันหลายชั้นตามที่บทความอธิบาย

ดูสินค้า

ดูเพิ่มที่: กันฟ้าผ่า โซล่าเซลล์

ของที่ควรเลือกและสิ่งที่ต้องระวังก่อนสั่ง

ตลาด SPD มีทั้งของมาตรฐานและของที่ตีตัวเลข kA สูงๆ แต่ไม่มีการรับรองจริง รู้จักสัญญาณเตือนก่อนจ่ายเงิน

สัญญาณของ SPD ที่ไม่ควรซื้อ

SPD ราคาถูกผิดปกติบน marketplace มักมีปัญหาที่จับได้จากหน้าร้านก่อนกดสั่ง ดูสี่จุดนี้ก่อนเสมอ:

ไม่มีเครื่องหมาย IEC หรือ CE ที่ตรวจสอบได้จริง (มีแค่สติ๊กเกอร์ปริ้นมาแปะ)
ไม่มี status indicator หน้าต่างแสดงสถานะ — ถ้า SPD เสียแล้วจะรู้ได้ยังไงว่าไม่ได้ป้องกันอะไรอยู่
ไม่ระบุค่า Uc บนตัวสินค้าหรือในรายละเอียดสินค้า
ราคาต่ำกว่าตลาดมากผิดปกติสำหรับค่า kA ที่อ้าง เช่น 40 kA ราคาหลักสิบบาท

ของที่มี status indicator และระบุ Uc ชัดเจนมักมาจากแบรนด์ที่รับผิดชอบสเปกตัวเอง ต่างจากของที่ตีตัวเลขสูงแล้วไม่มีข้อมูลอื่นเลย

SPD AC 2P ป้องกันฟ้าผ่า Surge Protective Device

4.9฿145ขาย 10

SPD AC 2P ระบุ 20kA In และ 40kA Imax ที่ 385V — ครอบคลุมช่วงที่บทความแนะนำ ราคาถูกเหมาะสำหรับระบบออนกริดขนาดเล็ก

ดูสินค้า

Surge Protector Device อุปกรณ์ป้องกันฟ้าผ่า SPD ไฟกระชาก CT Electric

4.9฿240ขาย 6

CT Electric SPD AC 1P 20kA — ยี่ห้อไทย rating 4.91 sold 6 ตัว ระบุป้องกันฟ้าผ่าทางตรงและอ้อม ตรงกับปัญหา transient ที่บทความเตือน

ดูสินค้า

ควรให้ช่างไฟที่มีใบอนุญาตติดตั้ง ไม่ใช่ทำเอง

งานต่อ SPD เข้าตู้ MDB หรือตู้ไฟย่อยที่ต่อกับระบบการไฟฟ้าคืองานไฟฟ้าแรงดันต่ำที่ต้องทำโดยช่างไฟที่มีใบอนุญาตตาม พ.ร.บ. ควบคุมการประกอบวิชาชีพวิศวกรรม ไม่ใช่งาน DIY แม้ SPD จะดูเหมือนแค่เสียบเข้ารางแล้วจบ

ระบบออนกริดต้องผ่านการขออนุญาตการไฟฟ้าก่อนขนานไฟอยู่แล้ว การติดตั้ง SPD ควรทำพร้อมกันในขั้นตอนนั้น ให้ช่างที่รู้ระบบเป็นคนจัดการ earth ground ให้ถูกต้องด้วย เพราะ SPD ที่ไม่มี earth ที่ดีคือ SPD ที่ป้องกันได้ไม่จริง ประหยัดค่าแรงช่างแล้วเสียอินเวอร์เตอร์ใหม่ไม่คุ้มกันเลย

3 ข้อตรวจก่อนกดสั่ง SPD

ก่อนสั่ง SPD AC สำหรับระบบออนกริด ทำ 3 อย่างนี้ก่อน: หนึ่ง — ดูว่าตู้ไฟที่จะติดอยู่ตำแหน่งไหนในระบบ ถ้าเป็นตู้ย่อยก่อนอินเวอร์เตอร์ให้เลือก Type 2 ไม่ต้องซื้อ Type 1 มาแพงเกินจำเป็น สอง — เลือก In ไม่ต่ำกว่า 20 kA สำหรับพื้นที่ปกติ และ 40 kA ถ้าอยู่ในโซนฟ้าผ่าบ่อย พร้อมตรวจว่า Uc ≥ 275V สาม — ดูว่ามี status indicator และเครื่องหมายรับรองมาตรฐานจริงหรือเปล่า ถ้าไม่มีให้ข้ามไปตัวถัดไป แล้วให้ช่างไฟที่มีใบอนุญาตเป็นคนติดตั้ง — งานนี้ไม่ใช่งาน DIY

ดูสินค้าและคู่มือทั้งหมดได้ที่ ArsomSolarCell

คำถามที่พบบ่อย

ระบบออนกริดขนาดเล็ก 3-5 kWp ต้องติด SPD AC ไหม

จำเป็น โดยเฉพาะถ้าพื้นที่ติดตั้งอยู่ในโซนที่ฟ้าผ่าบ่อยหรือสายการไฟฟ้ายาว อินเวอร์เตอร์ราคาหลายหมื่นบาทเสียหายจากไฟกระชากได้โดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า ค่า SPD Type 2 ที่ดีหนึ่งตัวถูกกว่าซ่อมหรือเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์มาก

SPD AC กับ SPD DC สำหรับโซล่าเซลล์ต่างกันอย่างไร ต้องมีทั้งสองไหม

ต่างกันโดยสิ้นเชิง SPD DC ติดฝั่งแผงโซล่าเซลล์เพื่อป้องกัน transient จากฟ้าผ่าที่วิ่งมาทางสาย DC ส่วน SPD AC ติดฝั่งเอาต์พุตอินเวอร์เตอร์หรือตู้ไฟ AC เพื่อป้องกัน transient จากกริดการไฟฟ้า ระบบออนกริดที่สมบูรณ์ควรมีทั้งสองฝั่ง

SPD 20 kA กับ 40 kA ต่างกันอย่างไร เลือกตัวไหนดีสำหรับบ้านทั่วไป

ค่า kA (In) คือกระแสฟ้าผ่าสูงสุดที่ SPD รับได้โดยไม่เสียหาย บ้านทั่วไปที่ไม่ได้อยู่ในพื้นที่ฟ้าผ่าสูง 20 kA ถือเป็นขั้นต่ำที่ยอมรับได้ แต่ถ้าอยู่ในพื้นที่ภาคเหนือหรือภาคอีสานที่ฟ้าผ่าบ่อยในหน้าฝน แนะนำ 40 kA ขึ้นไปเพื่อความปลอดภัยและอายุการใช้งานที่ยาวกว่า

ติด SPD เองได้ไหม หรือต้องให้ช่างมาทำ

งานต่อ SPD เข้าตู้ไฟ MDB หรือตู้ไฟย่อยที่ต่อกับระบบการไฟฟ้าต้องทำโดยช่างไฟที่มีใบอนุญาตตาม พ.ร.บ. ควบคุมการประกอบวิชาชีพวิศวกรรม การทำเองโดยไม่มีใบอนุญาตนอกจากเสี่ยงไฟดูดแล้วยังผิดกฎหมายและทำให้ประกันบ้านไม่คุ้มครองด้วย

รู้ได้อย่างไรว่า SPD เสียแล้วและต้องเปลี่ยน

SPD ที่ดีจะมี status indicator หน้าต่างเล็กๆ บนตัวอุปกรณ์ ปกติแสดงสีเขียว เมื่อ SPD ดูดซับ transient จนหมดอายุจะเปลี่ยนเป็นสีแดงหรือสีอื่นตามแต่ละยี่ห้อ ควรตรวจสอบ status indicator ทุกครั้งหลังพายุหรือฟ้าผ่าในพื้นที่ ถ้าไม่มี indicator เลยให้ถือว่าเป็น SPD ที่ไม่ควรซื้อ